اسید سیتریک مونوهیدرات یا آبدار یک اسید تری کربوکسیلیک است که در میوه های مرکبات یافت می شود. اسید سیتریک به دلیل دارا بودن خاصیت آنتی اکسیدانی به عنوان ماده کمکی در تولیدات دارویی استفاده می شود. پایداری مواد فعال را حفظ می کند و به عنوان ماده نگهدارنده استفاده می شود. مونوهیدرات اسید سیتریک یا اسید سیتریک آبدار یک ماهیت مولکولی آلی است.
اسید سیتریک آبدار یکی از مواد افزودنی و مواد غذایی محبوب در اکثر کشورهاست.
تاریخچه
اسید سیتریک برای اولین بار در سال 1784 توسط یک محقق سوئدی از آب لیمو گرفته شد. این ترکیب بدون بو و بی رنگ در اوایل دهه اول 1900 میلادی از آبلیمو تولید می شد که محققان دریافتند که می توان آن را از کپک سیاه Aspergillus niger نیز تهیه کرد که در صورت سیرشدن در شکر اسید سیتریک ایجاد می کند.
به دلیل خاصیت اسیدی و مزه ترش، اسید سیتریک عمدتا به عنوان ماده طعم دهنده و نگهدارنده – بخصوص در نوشابه ها و آب نبات ها – استفاده می شود. همچنین برای تثبیت یا حفظ داروها و به عنوان ضد عفونی کننده در برابر ویروس ها و باکتری ها استفاده می شود.
اسید سیتریک آبدار یا مونوهیدرات با اسید سیتریک خشک چه تفاوتی دارد؟
اسید سیتریک را می توان به صورت خشک (بدون آب) یا به صورت آبدار بدست آورد. فرم خشک از آب گرم کریستالیزه و بلوری می شود ، در حالی که مونوهیدرات هنگامی که اسید سیتریک از آب سرد کریستالیزه می شود ، تشکیل می شود.
اسید سیتریک به دو شکل خشک(بی آب) و منوهیدراته وجود دارد. تفاوت بین اسید سیتریک خشک یا بی آب و آبدار یا مونوهیدرات این است که اسید سیتریک بی آب فاقد آب تبلور و کریستالیزه است، در حالی که اسید سیتریک مونوهیدرات دارای یک مولکول آب مرتبط با یک مولکول اسید سیتریک است.
آیا اسید سیتریک آبدار یا مونوهیدرات، اسید سیتریک خوراکی است؟
اسید سیتریک به طور طبیعی در مرکبات یافت می شود ، اما نسخه های مصنوعی – تولید شده از نوعی کپک – معمولاً به غذاها ، داروها ، مکمل ها و مواد پاک کننده اضافه می شوند. بقایای کپک حاصل از فرآیند تولید، در موارد نادر ممکن است باعث ایجاد حساسیت شود ، اما به طور کلی اسید سیتریک بی خطر تلقی می شود.
مشخصات
• مونوهیدرات
• بی رنگ یا سفید
• کریستال و بلوری یا پودر کریستالی
• کاملاً اسیدی (pH در محلول 5٪ تقریباً 1.8)
• در حالت معمولی عملاً بدون بو است
• بسیار محلول در آب است
• محلول آزاد در اتانول (96٪)
• به میزان کمی در اتر محلول است
• غیر سمی
• واکنش پذیری کم
• از نظر شیمیایی و میکروبیولوژیکی پایدار
• کاملاً زیست فروپاش
کارکردهای اصلی
• تنظیم کننده pH
• اسید کننده
• عامل کیلیت
• عامل بافر
• تقویت کننده طعم
• کند کننده
• تثبیت کننده
• آنتی اکسیدان
اسید سیتریک یک اسید ضعیف آلی است. این یک ماده نگهدارنده طبیعی است و همچنین برای افزودن طعم اسیدی یا ترش به غذاها و نوشابه ها استفاده می شود. در بیوشیمی ، پایه مزدوج اسید سیتریک ، یعنی سیترات ، به عنوان واسطه ای در چرخه اسید سیتریک عمل می کند و فوق العاده مهم است و بنابراین تقریباً در متابولیسم همه موجودات زنده رخ می دهد.
اسید سیتریک ترکیبی است که در اصل از آب لیمو حاصل می شود. اما امروزه از نوع خاصی از کپک تولید شده و در کاربردهای مختلفی مورد استفاده قرار می گیرد.
این پودر کریستالی بی رنگ یا سفید است و عمدتا به عنوان ماده نگهدارنده اسید ، طعم دهنده و نگهدارنده در غذاها و نوشیدنی ها استفاده می شود. همچنین از آن به عنوان یک آنتی اکسیدان ، نرم کننده و شوینده استفاده می شود. به طور عمده در غذا و نوشیدنی به عنوان عامل طعم دهنده ترش و ضد عفونی کننده استفاده می شود.
کاربردهای عمده
- در صنایع غذایی ، مونوهیدرات سیتریک اسید یا اسید سیتریک آبدار در نوشیدنی ها به عنوان طعم دهنده ترش استفاده می شود. این اسید به طور عمده در انواع نوشیدنی های سرد و برای تولید غذاهایی مانند آب نبات ، بیسکویت ، مربا ، آب میوه و غیره و همچنین به عنوان روغن آنتی اکسیدان نیز می تواند استفاده شود.
- در صنعت پزشکی ، اسید سیتریک آبدار مواد اولیه بسیاری از داروها مانند اسید سیتریک پیپرازین (لومبروکش) ، سیترات آمونیوم فریک (تقویت کننده خون) ، سیترات سدیم (داروی انتقال خون) است. علاوه بر این اسید سیتریک به عنوان اسید کننده در بسیاری از داروها استفاده می شود.
- در صنایع شیمیایی ، اسید سیتریک می تواند به عنوان تنظیم کننده های اسیدیت برای ساخت پلاستیک های بسته بندی مواد غذایی استفاده شود.
- از جنبه های دیگر کاربرد آن استفاده در صنعت و شوینده های داخلی، به عنوان ماده کمکی برای ساخت مواد شوینده و در بتن به عنوان بازدارندهمی باشد. همچنین به طور گسترده ای در آبکاری ، صنعت چرم ، جوهر چاپ ، صنعت چاپ و غیره استفاده می شود.
منابع غذایی طبیعی
مرکبات و آب آنها بهترین منابع طبیعی اسید سیتریک هستند. در حقیقت ، کلمه citric (سیتریک) از کلمه لاتین citrus (سیتروس) به معنای مرکبات گرفته شده است.
نمونه هایی از مرکبات عبارتند از :
- لیمو
- لیموترش سبز
- پرتقال ها
- گریپ فروت
- نارنگی
- دارابی
میوه های دیگر نیز حاوی اسید سیتریک هستند، اما مقادیر کمتری دارند. این میوه ها شامل موارد زیر هستند :
- آناناس
- توت فرنگی
- تمشک
- کرن بری
- گیلاس
- گوجه فرنگی
لیمو ، لیموترش و سایر مرکبات منابع طبیعی اسید سیتریک هستند. میوه های دیگری که حاوی مقدار بسیار کمتری هستند شامل توت ، گیلاس و نوع خاصی از گوجه فرنگی است.
نوشیدنی ها یا محصولات غذایی حاوی این میوه ها – مانند سس گوجه فرنگی در مورد گوجه فرنگی – نیز حاوی اسید سیتریک هستند. اسید سیتریک گرچه به طور طبیعی یافت نمی شود، همچنین یک محصول جانبی از فرایند تولید پنیر ، شراب و نان ترش است.
اسید سیتریک تشکیل دهنده مواد غذایی و مکمل ها به صورت مصنوعی ساخته می شود، برعکس میوه های مرکباتی که به طور طبیعی در آنها این اسید یافت می شود. دلیل این ساخت مصنوعی هم این است که تولید این افزودنی از مرکبات بسیار گران است و تقاضا بیش از میزان عرضه وجود دارد.
منابع مصنوعی و موارد استفاده
ویژگی های اسید سیتریک باعث می شود که این ماده، افزودنی مهمی برای صنایع مختلف باشد. مواد غذایی و نوشیدنی ها به صورت تقریبی از 70٪ اسید سیتریک مصنوعی موجود بازار استفاده می کنند ، مکمل های دارویی و غذایی از 20٪ و 10٪ باقیمانده به مواد پاک کننده و شوینده ها اختصاص می یابد.
اسید سیتریک یک افزودنی همه کاره برای مواد غذایی ، نوشیدنی ها ، داروها و مکمل های غذایی و همچنین محصولات تمیز کننده و ضد عفونی کننده است.
صنایع غذایی
اسید سیتریک تولید شده یکی از رایج ترین مواد افزودنی غذایی در جهان است. این ماده برای تقویت اسیدیته ، افزایش عطر و طعم و حفظ مواد تشکیل دهنده استفاده می شود.
لیموناد ، آب میوه ، نوشیدنی های پودر شده ، آب نبات ، غذاهای منجمد و برخی از محصولات لبنی اغلب حاوی اسید سیتریک مصنوعی هستند.
این ماده همچنین به میوه ها و سبزیجات کنسرو شده برای محافظت در برابر بوتولیسم (یک بیماری نادر اما جدی ناشی از باکتری کلستریدیوم بوتولینوم و تولید کننده سم) اضافه می شود.
داروها و مکمل های دارویی
اسید سیتریک یک ماده اصلی صنعتی در داروها و مکمل های غذایی است. این دارو برای کمک به تثبیت و حفظ مواد موثر، به داروها اضافه و برای تقویت طعم داروهای جویدنی و یا شربتی شکل استفاده می شود.
مکمل های معدنی مانند منیزیم و کلسیم ، ممکن است حاوی اسید سیتریک – به شکل سیترات – جهت افزایش قابلیت جذب باشند.
ضد عفونی و شستشو
اسید سیتریک، ضد عفونی کننده مفیدی در برابر انواع باکتری ها و ویروس ها است. یک مطالعه آزمایشگاهی نشان می دهد که ممکن است در درمان یا پیشگیری از نورو ویروس انسانی (عامل اصلی بیماری های منتقله از غذا) موثر باشد.
اسید سیتریک به عنوان یک ماده ضدعفونی کننده و تمیز کننده عمومی برای از بین بردن پس مانده های صابون ، لکه های آب سخت ، آهک و زنگ زدگی به فروش می رسد.
این ماده به عنوان یک گزینه ایمن برای محصولات ضد عفونی کننده و تمیزکننده مرسوم ، مانند مایع سفید کننده و کلر مشاهده می شود.
مزایا در حوزه سلامتی و موارد استفاده برای بدن
اسید سیتریک دارای بسیاری از مزایا و عملکردهای چشمگیر در حوزه سلامتی است :
- انرژی را متابولیزه می کند
سیترات – یک مولکول وابسته اسید سیتریک – اولین مولکولی است که طی فرآیندی به نام چرخه اسید سیتریک تشکیل می شود. واکنش های شیمیایی در بدن شما که به عنوان اسید تریکاربوکسیلیک اسید (TCA) یا چرخه کربس شناخته می شود، به تبدیل غذا به انرژی قابل استفاده کمک می کند. انسان و موجودات دیگر، بیشتر انرژی خود را از این چرخه می گیرند.
- جذب مواد مغذی را افزایش می دهد
مواد معدنی مکمل به اشکال مختلف در دسترس هستند. اما همه فرم ها به صورت یکسان تولید نمی شوند، زیرا بدن شما از برخی از آنها به طور موثرتری استفاده می کند.
اسید سیتریک فراهمی زیستی یا دسترسی زیستی مواد معدنی را افزایش می دهد و به بدن شما اجازه می دهد آنها را بهتر جذب کند. به عنوان مثال ، سیترات کلسیم برای جذب، به اسید معده نیاز ندارد. همچنین عوارض جانبی کمتری – از قبیل گاز ، نفخ ، یا یبوست – نسبت به شکل دیگر که کربنات کلسیم نامیده می شود، دارد.
بنابراین ، سیترات کلسیم برای افراد با اسید معده کمتر، مانند بزرگسالان و خصوصا افراد مسن گزینه بهتری است. به همین ترتیب ، منیزیم به شکل سیترات کاملاً جذب شده و در مقایسه با اکسید منیزیم و سولفات منیزیم ، قابلیت زیست پذیری بیشتری دارد. اسید سیتریک همچنین جذب مکمل های روی را افزایش می دهد.
نکات ایمنی
اسید سیتریک تولید شده یا مصنوعی به طور کلی توسط سازمان غذا و دارو (FDA) به عنوان بی خطر (GRAS) شناخته می شود. بعضا گزارش هایی از بیماری و واکنش های آلرژیک به این ماده افزودنی گزارش شده است.
یکی از گزارشات اعلام کرده که درد مفاصل همراه با تورم و سفتی ، درد عضلانی و معده و همچنین تنگی نفس در مواردی پس از مصرف مواد غذایی حاوی اسید سیتریک دیده شده است.
این علائم در افرادی که شکل های طبیعی اسید سیتریک مانند لیمو و لیموترش مصرف می کنند، مشاهده نشد. محققان اذعان کردند که آنها نمی توانند ثابت کنند که اسید سیتریک مصنوعی مسئول این علائم است، اما توصیه کردند که استفاده از آن در غذاها و نوشیدنی ها بیشتر مورد مطالعه قرار گیرد. در هر صورت ، دانشمندان اظهار داشتند که علائم به احتمال زیاد مربوط به کپکی است که برای تولید اسید سیتریک استفاده شده است نه خود آن و لذا اسید سیتریک را می توان جزو مواد غذایی بی خطر به حساب آورد.
مقالات مرتبط :
